मानो हि महतां धनम् | Class 11 Sanskrit Notes

उत्तर: (क) मानो हि महतां धनम् इत्ययं पाठः महाभारतस्य शान्तिपर्वात् सङ्कलितः। (ख) विदुरा कुरुक्षेत्रे विश्वता आसीत्। (ग) विदुरायाः पुत्रः धृष्टद्युम्नेन पराजितः अभवत्। (घ) स्त्री पुमान् वा न भवति इति प्रश्ने, स्त्री पुरुषत्वं न भवति। (ङ) अमात्यानां हर्षं न आदधाति कौरवः। (च) अपुत्र्या मात्रा आभरणकृत्यं न भवति कारणं पुत्रहीनता। (छ) विदुरस्य जीवितम् अर्थवत् भवति यत् तस्य जीवनं ज्ञानयुक्तं च।

उत्तर: इस श्लोक का आशय है कि जो व्यक्ति स्वयं के प्रति सचेत रहता है और अपने कर्तव्यों का पालन करता है, वह शीघ्र ही सफलता प्राप्त करता है। इसका तात्पर्य है कि आत्म-नियंत्रण और सतर्कता से जीवन में शीघ्र प्रगति होती है।

उत्तर: (क) विदुरा औरसम् पुत्रं धृष्टद्युम्नम् आह। (ख) हे कापुरुष मा शेष्व वद। (ग) त्वत्कृते स्वयमेव मननं कुरु उद्भावय। (घ) य: प्रियसुखे नित्यं श्रियम् मृगयते। (ङ) मामपश्यन्त्या: किं अपि सर्वथा किम्? (च) सर्वभूतानि यमाजीवन्ति। (छ) स यथावत् कर्म चकार।

उत्तर: विश्रुता - अनिश्रुता सत्या - असत्या अधर्मज्ञम् - धर्मज्ञम् अमित्रान् - मित्रान् कापुरुषः - महापुरुषः अचिरेण - चिरेण आसाद्य - नासाद्य