मङ्गलम् | Class 10 Sanskrit Notes

प्रत्येक प्रश्न का एकपदेन उत्तर निम्नलिखित है: (क) जीवनं शोषकं जातम्। (ख) प्रदूषणं प्रचलति। (ग) धूमः कुत्तित्सतवस्तुमिश्रितः अस्ति। (घ) अहं स्वस्थजीवनाय जीवनं कामये। (ङ) वनस्य माला रमणीया अस्ति।

प्रत्येक प्रश्न का संस्कृत में उत्तर निम्नलिखित है: (क) कविः कारणं यत् प्रकृतिः शुद्धा च सन्तोषजनका अस्ति, तस्मात् तस्य शरणं इच्छति। (ख) महानगरेषु यान्त्रिकता अधिका अस्ति, तेन संसरणं कठिनं भवति। (ग) अस्माकं पर्यावरणे वायुमण्डलम्, भूमण्डलम् च दूषितम् अस्ति। (घ) कविः वनप्रदेशे, नदीनिर्द्वारे, पक्षिभिः सह सञ्चरणं कर्तुम् इच्छति। (ङ) स्वस्थजीवनाय शुद्धं, हरितं, स्वच्छं वातावरणं भ्रमणीयम्। (च) अन्तिमे पद्यांशे कविः स्वच्छं, निर्मलं जीवनं कामयते।

सन्धिविच्छेद एवं पूर्ण रूप निम्नलिखित हैं: (क) प्रकृति: + एव = प्रकृतिरेव (ख) स्यात् + न + एव = स्यान्नैव (ग) ह + अनन्ता: = हानन्ता: (घ) बहि: + अन्त: + जगति = बहिःअन्तजगति (ङ) अस्मान् + नगरात् = अस्मान्नगरात् (च) सम् + चरणम् = समचरणम् (छ) धूमम् + मुञ्चति = धूममुञ्चति

रिक्तस्थानों में उचित अव्यय निम्नलिखित हैं: (क) इदानीं वायुमण्डलं अत्र प्रदूषितमस्ति। (ख) जीवनं सदा दुर्वहम् अस्ति। (ग) प्राकृतिक-वातावरणे क्षणं अपि सञ्चरणम् लाभदायकं भवति। (घ) पर्यावरणस्य संरक्षणम् एव प्रकृते: आराधना। (ङ) समयस्य सदुपयोग: सदा करणीय:। (च) भूकम्पित-समये बहि: गमनमेव उचितं भवति। (छ) हरितिमा अपि शुचि पर्यावरणम्।