पर्यावरणम् | Class 9 Sanskrit Notes

उत्तर: (क) मानव: स्वर्गे वा पृथिव्यां सुरक्षित: तिष्ठति। (ख) सुरक्षितं पर्यावरणं स्वच्छे स्थानं वा प्राकृतिके क्षेत्रे उपलब्धते स्म। (ग) आर्षवचनं ऋषीणां वचनं यत् सत्यं च शाश्वतं च भवति। (घ) पर्यावरणं शरीरस्य अङ्गमिव ऋषय: प्रतिपादितवन्त:। (ङ) लोकरक्षा धर्मेण, न्यायेन, पर्यावरणरक्षणेन च सम्भवति। (च) अजातशिशु: मातृगर्भे सुरक्षित: तिष्ठति। (छ) प्रकृति: सर्वेषां जीविनां संरक्षणाय यतते।

उत्तर: (क) पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश इति पञ्चतत्वानि प्रकृते: प्रमुखतत्वानि सन्ति। (ख) स्वार्थान्ध: मानव: पर्यावरणं नाशयति, स्वहितं चिन्तयति। (ग) पर्यावरणे विकृते जीवनं क्लिष्टं भवति, रोगाः वर्धन्ते, प्राणिनां विनाशः जायते। (घ) पर्यावरणस्य रक्षा: वृक्षारोपणं, प्रदूषणनिरोधः, स्वच्छता पालनं च कृत्वा करणीयम्। (ङ) लोकरक्षा धर्मपालनं, न्यायपालनं, पर्यावरणरक्षणं च कृत्वा संभवति। (च) परिष्कृतं पर्यावरणं अस्मभ्यं स्वच्छता, स्वास्थ्यं, सुखं, शान्तिं च ददाति।

उत्तर: (क) वनवृक्षा: किमर्थं निर्विवेकं छिद्यन्ते? (ख) वृक्षकर्तनात् शुद्धवायु: कथं न प्राप्यते? (ग) प्रकृति: जीवनसुखं कथं प्रददाति? (घ) अजातशिशु: मातृगर्भे कथं सुरक्षित: तिष्ठति? (ङ) पर्यावरणरक्षणं धर्मस्य अङ्गम् इति कथं प्रमाणितम्? प्रत्येकं वाक्यं प्रश्नरूपेण परिवर्त्य उत्तरार्थं चिन्तनीयम्।

उत्तर: (क) स्थले चरन्ति इति - स्थलचराः, निशायां चरन्ति इति - निशाचराः, व्योम्नि चरन्ति इति - व्योमचराः, गिरौ चरन्ति इति - गिरिचराः, भूमौ चरन्ति इति - भूमिचराः। (ख) न वृष्टि इति - अवृष्टि, न सुखम् इति - अशुखम्, न भाव: इति - अभावः, न पूर्ण: इति - अपूर्णः।