Sanskritकक्षा 9स्वर्णकाक:हिंदी

स्वर्णकाक: | Class 9 Sanskrit Notes

द्वारा ConceptScroll Team · प्रकाशित 17 जुलाई 2026 · 2 मिनट का पठन

स्वर्णकाक: – this guide gives you a concise, exam-ready overview of स्वर्णकाक: from Class 9 Sanskrit, written by ConceptScroll editors and reviewed against the latest NCERT textbook.

स्वर्णकाकः - परिचयः

स्वर्णकाकः संस्कृत साहित्ये प्रसिद्धः एकः कथा पात्रः अस्ति। अस्य पात्रस्य कथा मुख्यतया स्वर्णस्य लोभे प्रेरितः अस्ति। स्वर्णकाकः नामकः काकः स्वर्णस्य लोभेन अत्यधिकं लोभी अभवत्। तस्य लोभस्य कारणेन सः अनेकानि दुष्परिणामानि अनुभवति। कथायाः माध्यमेन लोभस्य दुष्परिणामाः, विवेकस्य महत्त्वं च प्रतिपाद्यते। स्वर्णकाकस्य कथा आर्थिक व्यवहारस्य एकं दृष्टान्तरूपं अस्ति, यत्र धनस्य विवेकपूर्णं उपयोगं, व्ययः, सञ्चयः च स्पष्टतया दर्शिताः सन्ति। अस्य कथायाः माध्यमेन छात्राणां मध्ये आर्थिकसाक्षरता च जागरूकता उत्पद्यते।

📊 Diagram: See figure_1: 0902CH02

🧪 Activity: छात्राः स्वर्णकाकस्य कथां पठित्वा लोभस्य दुष्परिणामानां विषये चर्चा कुर्वन्तु।

🔗 Connection: अगले अनुभागे आर्थिक व्यवहारस्य विभिन्नाः पक्षाः स्वर्णकाकस्य दृष्टान्तेन विवेच्यन्ते।

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

1. एकपदेन उत्तरं लिखत- (क) माता काम् आदिशत्? (ख) स्वर्णकाकः कान् अखादत्? (ग) प्रासादः कीदृशः वर्तते? (घ) गृहमागत्य तया का समुद्घाटिता? (ङ) लोभाविष्टा बालिका कीदृशीं मज्जूषां नयति?

(क) माता तण्डुलान् आदिशत्। (ख) स्वर्णकाकः तण्डुलान् अखादत्। (ग) प्रासादः सुवर्णमयः वर्तते। (घ) गृहमागत्य तया मञ्जूषा समुद्घाटिता। (ङ) लोभाविष्टा बालिका गुरुतमां मज्जूषां नयति।

1. (अ) अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तराणि संस्कृतभाषया लिखत- (क) निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता कीदृशी आसीत्? (ख) बालिकया पूर्वं कीदृशः काकः न दृष्टः आसीत्? (ग) निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां कानि अपश्यत्? (घ) बालिका किं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता जाता? (ङ) गर्विता बालिका कीदृशं सोपानम् अयाचत कीदृशं च प्राप्नोत्।

(क) निर्धनायाः वृद्धायाः दुहिता विनयी आसीत्। (ख) बालिकया पूर्वं स्वर्णकाकः न दृष्टः आसीत्। (ग) निर्धनायाः दुहिता मञ्जूषायां सुवर्णमणीन् अपश्यत्। (घ) बालिका सुवर्णकाकं दृष्ट्वा आश्चर्यचकिता जाता। (ङ) गर्विता बालिका सुवर्णमयं सोपानम् अयाचत, लोहमयं च प्राप्नोत्।

2. (क) अधोलिखितानां शब्दानां विलोमपदं पाठात् चित्वा लिखत- (i) पश्चात् (ii) हसितुम् (iii) अधः (iv) श्वेत: (v) सूर्यास्त: (vi) सुप्तः

(i) पूर्वम् (ii) रोदितुम् (iii) उपरि (iv) कृष्णः (v) सूर्योदयः (vi) जाग्रतः

2. (ख) सन्धिं कुरुत- (i) नि + अवसत् (ii) सूर्य + उदयः (iii) वृक्षस्य + उपरि (iv) हि + अकारयत् (v) च + एकाकिनी (vi) इति + उक्त्वा (vii) प्रति + अवदत् (viii) प्र + उक्तम् (ix) अत्र + एवं (x) तत्र + उपस्थिता (xi) यथा + इच्छम्

(i) न्यवसत् (ii) सूर्योदयः (iii) वृक्षस्योपरि (iv) ह्यकारयत् (v) चैकाकिनी (vi) इत्युक्त्वा (vii) प्रत्यवदत् (viii) प्रोक्तम् (ix) अत्रैवम् (x) तत्रोपस्थिता (xi) यथैच्छम्

इस अध्याय में महारत हासिल करें

पूरा स्वर्णकाक: अध्याय — इंटरैक्टिव नोट्स, चित्र, हल किए गए प्रश्न, पोल्स और मुफ़्त अभ्यास क्विज़ — ConceptScroll ऐप में।

ConceptScroll में खोलें →

ConceptScroll के साथ स्मार्ट पढ़ें

रोज़ाना एनसीईआरटी रील्स, एआई डाउट सॉल्विंग और अध्याय क्विज़ — सब मुफ़्त।

मुफ़्त सीखना शुरू करें

#cbse notes#class 9#ncert#sanskrit