Sanskritकक्षा 9भ्रान्तो बाल:हिंदी

भ्रान्तो बाल: | Class 9 Sanskrit Notes

द्वारा ConceptScroll Team · प्रकाशित 17 जुलाई 2026 · 6 मिनट का पठन

भ्रान्तो बाल: | Class 9 Sanskrit Notes

भ्रान्तो बाल: – this guide gives you a concise, exam-ready overview of भ्रान्तो बाल: from Class 9 Sanskrit, written by ConceptScroll editors and reviewed against the latest NCERT textbook.

कृतकबुद्धि: के लाभ

इस खंड में कृत्रिम बुद्धि के विभिन्न लाभों का वर्णन किया गया है। कृत्रिम बुद्धि से कार्यों की गति और सटीकता बढ़ती है। यह जटिल समस्याओं को हल करने में मदद करती है और मानव जीवन को सरल बनाती है। शिक्षा में AI आधारित उपकरणों से छात्र स्वयम् अध्ययन कर सकते हैं, चिकित्सा में रोगों का पूर्वानुमान और उपचार बेहतर होता है, कृषि में ड्रोन से बीजवपन और कीट निरीक्षण सटीक होता है।

इसके अतिरिक्त, न्यायालय, वित्त, मनोरंजन, और सुरक्षा जैसे क्षेत्रों में भी AI का व्यापक उपयोग हो रहा है। AI आधारित संवाद उपकरण जैसे चैट-जीपीटी, एलेक्सा, और गूगल सहायक मानव जीवन को सुविधाजनक बनाते हैं। यह मानव बुद्धि का सहायक है, जिससे मानव अधिक रचनात्मक और उत्पादक बन सकता है।

📊 Diagram: Table on page 10 (3×2) जिसमें PM e-Vidya, DIKSHA, और Facial Recognition System के नाम हैं।

🧪 Activity: छात्रों से पूछा जाता है कि AI के कौन-कौन से लाभ वे अपने जीवन में देखते हैं।

🔗 Connection: यह खंड कृत्रिम बुद्धि के दुष्प्रभावों और उनसे बचाव के उपायों की चर्चा के लिए आधार बनता है।

Table on page 10 (3×2)

पी.एम. ई-विद्याPM e-Vidya
मुखपरिचयप्रणालीFacial Recognition System
दीक्षाDIKSHA

Table on page 9 (1×4)

------------

| वाच्छामः

Table on page 11 (3×2)

स्तम्भ: अस्तम्भ: ब
(क) चैट-जीपीटी (Chat-GPT)१. नैतिकताया: शिक्षां करोति
(ख) डीप्-फेक् (Deepfake)२. ए.आई. आधारित-शिक्षाप्रणाली

Table on page 12 (5×2)

(ग) शिक्षक:३. पथनिर्देशन करोति
(घ) एलेक्सा (Alexa)४. संवादयन्त्रम्
(ङ) डेटासेट (Dataset)५. पक्षपातयुक्त प्रशिक्षणफलम्
(च) दीक्षा (DIKSHA)६. गीतं गायति, दीपं प्रकाशितं करोति च

| (छ) अपूर्वानुमेय-नियन्त्रणम्

Table on page 12 (1×2)

(झ) पूर्वग्रहः९. यन्त्रपाठशालायाः नाम
(ञ) दॅल्लू-ई (DALL-E)१०. अपराधशमनाय प्रयोगः

Table on page 13 (9×9)

स्फूकृबुद्धिःचौ
तौचागूमाचित्रः
यैःडीपूटै
गोदीम्
चैक्षाफेसिरिडेजै
म्हाकृशिक्षाटा
जीन्वाधिमःसेना
तांपीकःचैबोट्
शःटीलेक्साडिजिल्

Table on page 15 (6×3)

कर्तृपदम्क्रियापदम्
(क) आर्य: संगणकस्य उपयोगं कुर्वन् आसीत्।......
(ख) यशिका कृतकबुद्धे: उपयुक्तानाम् उपयोगान् वर्णयति।......
(ग) शिक्षक: बालेभ्य: सतर्कताया: आवश्यकतां सूचयति।......
(घ) अथर्व: अपि कर्तव्यचित् रोबोटिक्-यन्त्रस्य ज्ञानं दत्तवान्।......
(ङ) वेद: अपि कृतकबुद्धे: दोषान् विवेचयति।......

Table on page 15 (6×3)

विशेषणम्विशेष्यम्
(क) अद्वतनं संगणकयन्त्रम् अतिसक्रियम् अस्ति।......
(ख) वेदस्य गवेषणं गम्भीरम् आसीत्।......
(ग) यशिकाया: प्रस्तुति: सुबोधा आसीत्।......
(घ) शिक्षकस्य सन्देश: सुस्पष्ट: आसीत्।......
(ङ) आर्यस्य दृष्टिकोण: आधुनिक: आसीत्।......

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

१. पञ्चमी विभक्ति: (अपादानकारकम्) उपयोग: — ‘कस्मात्’? इत्यस्य उत्तररूपेण उपयुज्यते। वियोगं, कारणम् अपसरणं च सूचयति। प्रयोगविधानम् (क) कारणबोधक: — मूषक: बिडालात् बिभेति। (ख) वियोगबोधक: — छात्र: विद्यालयात् आगत:। (ग) अपसरणबोधक: — दुर्जन: मूर्खतया धर्मात् भ्रष्ट:।

पञ्चमी विभक्ति का प्रयोग कारण, वियोग और अपसरण सूचित करने के लिए होता है।

(क) मूषक: बिडालात् बिभेति। — यहाँ 'बिडालात्' पञ्चमी विभक्ति में कारण बताने के लिए है। (ख) छात्र: विद्यालयात् आगत:। — यहाँ 'विद्यालयात्' वियोग सूचित करता है अर्थात् छात्र विद्यालय से आया है। (ग) दुर्जन: मूर्खतया धर्मात् भ्रष्ट:। — यहाँ 'धर्मात्' अपसरण सूचित करता है अर्थात् धर्म से भ्रष्ट हुआ।

२. षष्ठी विभक्ति: (सम्बन्ध:) उपयोग: — ‘कस्य’? इत्यस्य उत्तररूपेण प्रयुज्यते। सम्बन्धं, स्वामित्वम्, अंशं विषयं च दर्शयति। प्रयोगविधानम् (क) सम्बन्धबोधक: — मम मित्रम्। (ख) स्वामित्वबोधक: — बालकस्य पुस्तकम्। (ग) अंशबोधक: — शरीरस्य ऊर्ध्वभागे हृदयं मस्तिष्कं च स्त:। (घ) विषयबोधक: — फलस्य स्वाद: रुचिकर:।

षष्ठी विभक्ति का प्रयोग सम्बन्ध, स्वामित्व, अंश और विषय दर्शाने के लिए किया जाता है।

(क) मम मित्रम्। — यहाँ 'मम' सम्बन्ध दर्शाता है अर्थात् मेरा मित्र। (ख) बालकस्य पुस्तकम्। — यहाँ 'बालकस्य' स्वामित्व दर्शाता है अर्थात् बालक की पुस्तक। (ग) शरीरस्य ऊर्ध्वभागे हृदयं मस्तिष्कं च स्त:। — यहाँ 'शरीरस्य' अंश दर्शाता है अर्थात् शरीर का ऊपरी भाग। (घ) फलस्य स्वाद: रुचिकर:। — यहाँ 'फलस्य' विषय दर्शाता है अर्थात् फल का स्वाद।

३. सप्तमी विभक्ति: (अधिकरणकारकम्) उपयोग: — ‘कस्मिन्’? इत्यस्य उत्तररूपेण प्रयुज्यते। स्थानं, कालम् आधारं च बोधयति। प्रयोगविधानम् (क) स्थानबोधक: — विद्यालये पठति । (ख) कालबोधक: — प्रभाते सूर्य: उदेति । (ग) आधारबोधक: — भूमौ पादपा: रोहन्ति ।

सप्तमी विभक्ति का प्रयोग स्थान, काल और आधार दर्शाने के लिए किया जाता है।

(क) विद्यालये पठति। — यहाँ 'विद्यालये' स्थान सूचित करता है अर्थात् विद्यालय में पढ़ता है। (ख) प्रभाते सूर्य: उदेति। — यहाँ 'प्रभाते' काल सूचित करता है अर्थात् सुबह सूर्य उदय होता है। (ग) भूमौ पादपा: रोहन्ति। — यहाँ 'भूमौ' आधार सूचित करता है अर्थात् भूमि पर पेड़ उगते हैं।

२. मेलनं कुरुत — तन्त्रांशानां कार्याणि विचिन्त्य यथोचितं विकल्पं चिनुत — | स्तम्भ: अ | स्तम्भ: ब | | --- | --- | | (क) चैट-जीपीटी (Chat-GPT) | १. नैतिकताया: शिक्षां करोति | | (ख) डीप्-फेक् (Deepfake) | २. ए.आई. आधारित-शिक्षाप्रणाली | | (ग) शिक्षक: | ३. पथनिर्देशन करोति | | (घ) एलेक्सा (Alexa) | ४. संवादयन्त्रम् | | (ङ) डेटासेट (Dataset) | ५. पक्षपातयुक्त प्रशिक्षणफलम् | | (च) दीक्षा (DIKSHA) | ६. गीतं गायति, दीपं प्रकाशितं करोति च | | (छ) अपूर्वानुमेय-नियन्त्रणम् (Predictive Policing) | ७. मिथ्याचित्रस्य निर्माणम् | | (ज) गूगल मानचित्र (Google Maps) | ८. चित्रोत्पादनाय ए.आई.अनुप्रयोगः | | (झ) पूर्वग्रहः | ९. यन्त्रपाठशालायाः नाम | | (ञ) दॅल्लू-ई (DALL-E) | १०. अपराधशमनाय प्रयोगः |

समीक्षा: (क) चैट-जीपीटी (Chat-GPT) — ४. संवादयन्त्रम् (ख) डीप्-फेक् (Deepfake) — ७. मिथ्याचित्रस्य निर्माणम् (ग) शिक्षक: — १. नैतिकताया: शिक्षां करोति (घ) एलेक्सा (Alexa) — ६. गीतं गायति, दीपं प्रकाशितं करोति च (ङ) डेटासेट (Dataset) — ९. यन्त्रपाठशालायाः नाम (च) दीक्षा (DIKSHA) — २. ए.आई. आधारित-शिक्षाप्रणाली (छ) अपूर्वानुमेय-नियन्त्रणम् (Predictive Policing) — १०. अपराधशमनाय प्रयोगः (ज) गूगल मानचित्र (Google Maps) — ३. पथनिर्देशन करोति (झ) पूर्वग्रहः — ५. पक्षपातयुक्त प्रशिक्षणफलम् (ञ) दॅल्लू-ई

इस अध्याय में महारत हासिल करें

पूरा भ्रान्तो बाल: अध्याय — इंटरैक्टिव नोट्स, चित्र, हल किए गए प्रश्न, पोल्स और मुफ़्त अभ्यास क्विज़ — ConceptScroll ऐप में।

ConceptScroll में खोलें →

ConceptScroll के साथ स्मार्ट पढ़ें

रोज़ाना एनसीईआरटी रील्स, एआई डाउट सॉल्विंग और अध्याय क्विज़ — सब मुफ़्त।

मुफ़्त सीखना शुरू करें
#cbse notes#class 9#ncert#sanskrit

और पढ़ें